Bạn đang xem: Nghiên cứu Tài liệu phổ cập VHH Văn hóa thế giới Nguyễn Ngọc Thơ. Người Ifugao (Philippines) và thần thoại hồng thủy

Nguyễn Ngọc Thơ. Người Ifugao (Philippines) và thần thoại hồng thủy

Email In

 

PHILIPPINES: NGƯỜI IFUGAO VÀ THẦN THOẠI HỒNG THỦY

ThS. Nguyễn Ngọc Thơ

(Đại học Quốc gia Tp.HCM)

Image
Người Ifugao ngày hội 

 

1. Con người và văn hóa Ifugao

Ifugao (còn gọi là Ipugo, Ipugaw) là cộng đồng dân tộc thiểu số gồm nhiều sắc tộc như Tuwali, Ayangan and Kalanguya.. với dân số khoảng 160 ngàn người, chủ yếu sinh sống tại tỉnh miền núi Ifugao thuộc miền trung đảo Luzon, Philippines. Ifugao trong ngôn ngữ bản địa có nghĩa là “cư dân của đất” hay “cư dân miền sơn cước”. Văn hóa Ifugao thể hiện sự pha trộn hai lối sống nông nghiệp định cư và săn bắn di động, trong đó tố chất nông nghiệp nổi trội hơn.

Về kinh tế, ngoài săn bắn, người Ifugao chủ yếu làm nông nghiệp lúa nước trên những cánh đồng bậc thang vốn đã xuất hiện hơn 2000 năm trước. Trong quan niệm của họ, lúa gạo là quà tặng của thiên thần trên thượng giới nên con người phải trân trọng từng hạt một. Thần thoại kể rằng thuở xưa tổ tiên người Ifugao đi săn, được mời một bữa ăn trên thượng giới song gạo chưa được nấu thành cơm. Họ mời thiên thần xuống hạ giới, nấu cơm và chiêu đãi. Ăn một bữa cơm nấu chín thật ngon, các thiên thần được người hạ giới chỉ cách giữ lửa nấu cơm, đổi lại, các thiên thần ban tặng cho người Ifugao giống lúa ipugo đặc biệt (còn gọi là inanup, botnol, ayyuhip).

Image

Người Ifugao rất coi trọng các hoạt động nghi lễ dân gian gắn liền với nguồn gốc dân tộc và nguồn gốc nông nghiệp. Theo đó, lễ hội của họ thường có các nghi lễ phồn thực, kể chuyện thần thoại, các trò chơi biểu ý phồn sinh, và đặc biệt là các điệu múa nghi lễ dâng thần lúa như múa Alim, Liwliwa xen lẫn âm thanh của các loại nhạc cụ truyền thống như chiêng trống, thanh gõ v.v.. Tổ tiên Ifugao rất chuộng xăm mình, coi đó là biểu hiện đặc trưng vốn có của tộc người mình so với các cộng đồng cư dân đồng bằng xung quanh.

Image 

Ifugao nổi tiếng với kho tàng văn học dân gian thuần chất Philippine (rộng ra là chất Đông Nam Á hải đảo), ít chịu ảnh hưởng của văn hóa phương Tây (Tây Ban Nha, Mỹ). Trong lễ hội, các bậc trưởng bối vẫn răm ran kể cho con cháu nghe các thần thoại và truyền thuyết về nguồn gốc muôn loài, từ nguồn gốc của chính dân tộc Ifugao, từ giống lúa ipugo, rượu gạo baya, chim báo điềm pinpit (ido), hồ nước Ambuaya, con sông Inude (Ibalao), lũ đom đóm kumkumti… cho đến các loài muông thú, cây cối khác v.v..

Image 

Trong đời sống tín ngưỡng, người Ifugao tin rằng linh hồn người chết sẽ ở mãi trên cõi Kadungayan và không bao giờ quay trở lại trần gian dù rằng họ vẫn có tục thờ cúng tổ tiên. Câu chuyện bốn mẹ con cô đơn trong truyền thuyết Ifugao đã giải thích điều này. Tục truyền một người mẹ nuôi ba đứa con thơ rất vất vả, sau một thời gian làm việc cật lực, bà đuối sức, bệnh và qua đời. Trên cõi Kadungayan, bà thương ba đứa con thơ đói rét chốn dương trần nên quyết định quay trở về. Bà gõ cửa, đứa con gái lớn nghe tiếng bà liền ra mở cửa nhưng không nhìn thấy được mẹ (vì trời tối và vì linh hồn vô hình). Trời ngoài kia rất lạnh nhưng bếp lửa của ba chị em tội nghiệp đã tắt lịm từ lâu mà chúng thì quá nhỏ để đốt lửa trở lại. Bà mẹ khuyên con sang nhà hàng xóm xin lửa. Con gái lớn sang từng nhà gõ cửa, nói là mẹ đã về nên xin chút lửa sưởi ấm cho mẹ. Lần lượt các gia đình phá ra cười, cho rằng cô bé mắc bệnh tâm thần và từ chối cho lửa. Cứ thế, đi hết một vòng quanh làng, cô bé quay trở về nhà tay không trong cơn rét cắt da thịt. Người mẹ giận dữ, cầm chiếc bình sứ ném vào một hòn đá và quát to “lũ con người ích kỹ kia, từ nay trở đi các người đều sẽ giống như ta, khi chết đi sẽ chẳng bao giờ quay trở lại được nữa!”. Mọi người hoảng sợ, đợi đến sáng sang xem cớ sự thì phát hiện rằng cả ba chị em côi cút đã chết trong cơn rét tự bao giờ. Người mẹ đã quyết tâm mang cả ba đứa con thơ về cõi Kadungayan, nơi sự ích kỷ không bao giờ tồn tại. Và từ đó, người ta tin rằng linh hồn người chết sẽ không bao giờ quay trở lại nữa.

Người Ifugao được mệnh danh là “những người giữ lửa truyền thống” của Philippines. Muốn tìm hiểu văn hóa thuần chất của quốc gia quần đảo này, hãy đến với người Ifugao. Với những gì các thế hệ Ifugao đã tạo ra, truyền thống văn hóa của họ xứng đáng là di sản văn hóa thế giới.

Image 
Ruộng bậc thang Ifugao

2. Thần thoại hồng thủy Ifugao

Truyện kể rằng thưở xưa Thượng đế Wigan tạo ra vạn vật trên trái đất, sau cho con trai Kabbigat và con gái Bugan xuống trần, kết hôn và sinh ra nhân loại. Họ sinh 5 người con, đến lượt mình các con lại kết hôn và cứ thế dân số ngày càng đông đúc. Thượng đế Wigan nghĩ đã đến lúc phải tạo ra một lớp người mới.

Một cơn hạn hán dữ dội xảy ra trong vùng, nghiêm trọng đến mức tất cả các dòng sông đều cạn. Một ông lão Ifugao đề nghị mọi người hãy đào sâu xuống giữa lòng sông để tìm linh hồn con sông, bắt nó phải sống lại. Họ đào đến ngày thứ ba thì bỗng nhiên một dòng suối từ lòng đất phóng lên xối xả, dâng nhanh đến mức nhiều người chết vì không kịp chạy lên bờ. Người Ifugao chưa kịp mừng dòng nước đã trở lại thì mây đen kéo đến và mưa như trút nước xuống đầu. Nước ngập cánh đồng, nước dâng làng mạc, nước cuốn chân người.

Ông lão cho rằng hành động của họ đã làm thần sông nổi giận vì vậy mọi người hãy chạy lên đồi tránh lũ. Không ngờ nước dâng quá nhanh làm mọi người chết hết trừ hai anh em - anh trai Ballituk sống trên đỉnh Amuyao và em gái Bugan (Bugan hậu thế) sống trên đỉnh Kalawitan. Mãi sáu tháng sau nước mới rút, thế giới hoang tàn. Ballituk trên núi không có lửa nên đi tìm em gái Bugan. Họ gặp nhau, mừng mừng tủi tủi và cuối cùng quyết định sống với nhau như chồng vợ vì nhân loại cần phải tái sinh.

Một thời gian sau, Bugan có mang. Nàng xấu hổ bỏ đi theo dòng sông. Thần Makongan đến an ủi nàng và cho rằng không có gì phải xấu hổ. Bugan quay về với Ballituk, và cứ thế đàn con của họ ngày một đông đúc, chúng phân tán về các nơi để hình thành các cộng đồng dân cư đa dạng như hiện nay.


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn: